Rachitis is een aandoening die vaak wordt geassocieerd met het verleden, maar nog altijd voorkomt. De meeste mensen denken dat het een ziekte is uit de negentiende eeuw, veroorzaakt door armoede en slechte voeding. Hoewel dat deels klopt, is het beeld van rachitis vandaag de dag veel complexer. In deze blog lees je wat rachitis precies is, waarom het nog steeds voorkomt en welke verrassende aspecten vaak onbekend zijn.

Wat is rachitis precies

Rachitis is een botaandoening die ontstaat door een tekort aan vitamine D, calcium of fosfaat. Het zorgt ervoor dat het skelet zich niet goed ontwikkelt. Vooral bij kinderen leidt dit tot zachte, vervormde botten, groeiproblemen en skeletafwijkingen. Denk hierbij aan O-benen, X-benen of een afwijkende rugstand. Het komt vooral voor in de groeifase, omdat dan veel botweefsel wordt aangemaakt.

Niet alleen een vitamine D-tekort

De meeste mensen weten dat vitamine D belangrijk is voor sterke botten. Wat vaak niet wordt genoemd, is dat ook een tekort aan calcium of fosfaat rachitis kan veroorzaken. Calcium zit onder andere in zuivelproducten, noten en groene groenten. Fosfaat komt voor in eiwitrijke voeding zoals vlees en peulvruchten. Rachitis ontstaat dus niet altijd alleen door gebrek aan zonlicht, maar kan ook door een eenzijdig of arm dieet worden getriggerd.

Waarom het ook vandaag nog voorkomt

Rachitis wordt nog steeds gesignaleerd in Nederland en andere westerse landen. Vooral kinderen met een donkere huid, die minder snel vitamine D aanmaken via zonlicht, lopen risico. Ook kinderen die weinig buitenspelen, veganistisch eten zonder supplementen gebruiken of langdurig ziek zijn kunnen rachitis ontwikkelen. Het idee dat het alleen in arme landen voorkomt, klopt dus niet.

Erfelijke vormen van rachitis

Wat weinig mensen weten, is dat er ook erfelijke vormen bestaan. Deze zeldzamere varianten van rachitis zijn niet het gevolg van een vitamine D-tekort, maar van genetische afwijkingen. Bijvoorbeeld bij hypofosfatemische rachitis, waarbij het lichaam moeite heeft met het vasthouden van fosfaat. Deze kinderen hebben vaak een normaal voedingspatroon, maar toch afwijkende botontwikkeling. In zulke gevallen is medicatie of gespecialiseerde behandeling nodig.

Symptomen die vaak niet worden herkend

Rachitis openbaart zich niet altijd met zichtbare botafwijkingen. Kinderen kunnen ook last hebben van:

• Spierzwakte
• Prikkelbaarheid of lusteloosheid
• Vertraagde motorische ontwikkeling
• Groeiachterstand
• Veelvuldige botpijn

Omdat deze klachten ook bij andere aandoeningen voorkomen, wordt rachitis soms pas laat ontdekt.

De rol van borstvoeding

Hoewel borstvoeding gezond is, bevat moedermelk van nature weinig vitamine D. Baby’s die uitsluitend borstvoeding krijgen zonder vitamine D-supplement lopen daarom verhoogd risico, vooral als ze weinig buitenkomen of een donkere huid hebben. De meeste consultatiebureaus adviseren daarom om direct na de geboorte te starten met vitamine D-druppels.

Invloed van cultuur en leefgewoonten

Kledinggewoonten spelen ook een rol. In sommige culturen wordt het lichaam sterk bedekt, zelfs in de zomer. Hierdoor komt er nauwelijks zonlicht op de huid, wat de aanmaak van vitamine D beperkt. In combinatie met weinig buitenlucht en een dieet met weinig zuivel of vis kan dit leiden tot tekorten en rachitis. Preventie vraagt dus ook om culturele gevoeligheid.

De link met andere aandoeningen

Een langdurig vitamine D-tekort verhoogt niet alleen de kans op rachitis, maar ook op andere aandoeningen zoals:

• Osteomalacie (de volwassen vorm van rachitis)
• Verhoogde kans op infecties
• Verminderde spierkracht
• Problemen met het immuunsysteem

Dit maakt het extra belangrijk om tekorten tijdig op te merken en aan te vullen.

Behandeling is vaak effectief

In veel gevallen is rachitis goed te behandelen, mits het op tijd wordt vastgesteld. De standaardbehandeling bestaat uit het aanvullen van vitamine D, calcium en soms fosfaat. Bij erfelijke vormen is specialistische zorg nodig, vaak in een academisch ziekenhuis. Hoe eerder de behandeling begint, hoe groter de kans dat botafwijkingen zich niet verder ontwikkelen.

Wat je zelf kunt doen

Voor ouders en verzorgers zijn er een aantal praktische tips om rachitis te voorkomen:

• Geef kinderen dagelijks vitamine D-supplementen (vanaf geboorte)
• Zorg voor gevarieerde voeding met calcium en fosfaat
• Laat kinderen regelmatig buiten spelen, ook in de winter
• Wees alert op vage klachten zoals botpijn of spierzwakte
• Volg het advies van het consultatiebureau of huisarts

Belang van goede voorlichting

Omdat rachitis lang als een verdwenen ziekte werd beschouwd, is de kennis bij het grote publiek beperkt. Voorlichting speelt daarom een cruciale rol. Door ouders, leerkrachten en zorgverleners bewust te maken van de signalen en risicofactoren, kunnen we ernstige gevallen voorkomen. Een simpele vitamine D-druppel per dag maakt al een wereld van verschil.

Rachitis verdient meer aandacht

Hoewel het aantal gevallen relatief klein is, kan de impact van rachitis groot zijn. Kinderen met ernstige skeletafwijkingen lopen niet alleen fysiek, maar ook emotioneel achterstanden op. Vroegtijdige signalering en preventie zijn dus essentieel. Gelukkig is er steeds meer aandacht voor het belang van vitamine D en gezonde leefstijl bij jonge kinderen.

Rachitis is geen ziekte van vroeger. Het is een aandoening die nog altijd bestaat, maar vaak onopgemerkt blijft. Door beter te begrijpen wat de oorzaken zijn en hoe je het kunt herkennen, kunnen we samen zorgen dat minder kinderen met deze onnodige aandoening opgroeien.

Bron:123tips.nl